De winter is hard voor een fiets. Niet zozeer door de kou zelf, maar door wat er bij komt kijden: zout op de weg, regen die overal in kruipt, modder die vastkoekt in je tandwielen en remmen die ineens niet meer willen pakken als je ze het hardst nodig hebt. Ik zie het elk jaar opnieuw in de werkplaats. Forenzen die in november aankomen met een ketting die al maanden niet gesmeerd is, scholieren met verlichting die het al voor de herfstvakantie heeft opgegeven. Hieronder leg ik uit wat je zelf kunt regelen, wat de wettelijke eisen zijn en waar je echt niet zelf aan moet beginnen.
Ketting, tandwielen en aandrijving in de winter
De ketting is het onderdeel dat het snelst lijdt onder winterse omstandigheden. Water, zout en fijnstof van de weg vreten de schakels aan. Een droge of verroeste ketting slijt niet alleen zichzelf, maar ook je tandwielkrans en je voortandwiel mee. Dat is een reparatie die je liever vermijdt.
Dit doe je zelf, stap voor stap:
- Veeg de ketting droog met een oude doek. Draai de trappers langzaam rond en hou de doek losjes om de ketting heen.
- Spuit of druppel kettingbidder op elke schakel terwijl je de trappers blijft ronddraaien. Gebruik smeermiddel dat geschikt is voor natte omstandigheden, dat staat op de verpakking.
- Laat het een paar minuten intrekken en veeg het overtollige smeermiddel daarna weg. Wat er op de buitenkant zit trekt alleen vuil aan.
- Doe dit elke twee à drie weken in de winter, of vaker als je veel in de regen rijdt.
Controleer ook de tandwielkrans achter. Zijn de tanden puntig geworden in plaats van afgerond? Dan is de krans versleten. Een versleten krans in combinatie met een nieuwe ketting geeft meteen doorslaan. Dat voel je als een schok als je hard doortrapt. Kom dan langs, want een tandwielkrans vervangen doe je met de juiste gereedschappen en een vrijloop- of cassette-afnemer. Dat is niet iets voor een steeksleutel uit de keukenkast.
Bij een naafversnelling, zoals een Shimano Nexus of een Sturmey-Archer, geldt: de ketting is korter en de aandrijving zit ingebouwd in de naaf. Smeermiddel voor de ketting is hetzelfde verhaal, maar de naaf zelf heeft soms ook olie nodig via een klein doopje of een injectiepunt. Staat er een klein rubberkapje aan de zijkant van je naaf? Dat is het injectiepunt. Gebruik naafsmeer, geen WD-40 of universeel smeermiddel, want dat lost de bestaande smering op.
Verlichting en de wettelijke eisen
Dit is het onderwerp waar ik me het meest over opwind, eerlijk gezegd. Niet omdat ik wil zeuren, maar omdat ik weet hoe gevaarlijk het is. In de winter is het vroeg donker. Forenzen rijden ‘s ochtends en ‘s avonds in het donker. Scholieren fietsen naar school als het nog niet licht is. En ik zie regelmatig fietsen binnenkomen waarbij de verlichting al weken niet werkt.
De wet is helder. Je fiets moet zijn uitgerust met:
- Een witte of gele koplamp aan de voorkant, zichtbaar van minimaal 25 meter
- Een rode achterlamp of reflector aan de achterkant
- Reflectoren op de wielen of aan de zijkant van de banden
- Gele reflectoren op de pedalen
Dynamo of batterij maakt voor de wet niet uit, als het maar werkt. Wat ik in de praktijk zie: naafdynamo’s die al jaren meegaan zonder problemen, en batterijlampen die vergeten worden op te laden. Kies wat bij jouw rijgedrag past.
Controleer je verlichting zo:
- Zet je fiets in de schemering of een donkere ruimte.
- Draai de trappers rond als je een naafdynamo hebt, of zet de batterijlamp aan.
- Loop naar de voorkant: schijnt de koplamp wit of geel en is hij recht vooruit gericht?
- Loop naar de achterkant: brandt het achterlicht rood?
- Controleer de reflectoren op de pedalen: zitten ze er nog aan en zijn ze niet gebarsten?
Is er iets kapot? Een losse kabel bij een dynamo, een lamp die flikkert of een reflector die ontbreekt? Kom langs. Kabels aan een dynamo solderen of een naafcontact schoonmaken kost me tien minuten, maar als je het zelf fout aansluit loop je kans op een kortsluiting die de dynamo of het achterlicht beschadigt.
Remmen en wat je absoluut niet zelf moet doen
Ik zeg dit bij elke klant die vraagt of hij zijn remmen zelf kan afstellen: voor een kleine correctie van de remkabel ja, maar voor alles wat verder gaat, nee. Remmen zijn veiligheidsonderdelen. Als ze het niet doen op het moment dat je ze nodig hebt, is de schade niet te overzien.
Wat je zelf kunt controleren:
- Knijp de remhendel in. De remblokken of rembelägen moeten het wiel raken voordat de hendel de stuurstang raakt. Zit er minder dan twee vingers ruimte tussen hendel en stuur als je remt? Dan staat de rem te ver weg afgesteld.
- Kijk naar de remblokken bij velgremmen. Zijn ze vlak op de velg? Zitten ze niet scheef of te laag zodat ze de band raken? Zijn de groefjes in het blok nog zichtbaar? Zijn de groefjes weg, dan zijn de blokken versleten.
- Bij schijfremmen: kijk of de schijf recht is. Houd je hand stil naast de schijf en draai het wiel. Wiebelt de schijf langs je hand? Dan is hij krom. Dat is iets voor de werkplaats.
Hydraulische schijfremmen zijn een categorie apart. De vloeistof in het systeem trekt vocht aan en moet periodiek vervangen worden. Doe je dat niet, dan daalt het kookpunt van de vloeistof en krijg je remverlies precies op het moment dat je hard remt, bijvoorbeeld bij een lange afdaling of een noodstop. Dit is niet iets wat je zelf doet. Breng de fiets.
Bij velgremmen in de winter: de remblokken slijten sneller door natte velgen en het zand dat daarop blijft zitten. Controleer ze vaker dan in de zomer. Een set remblokken vervangen is snel werk, maar alleen als je weet hoe je de stelschroeven en de kabelspanning daarna correct instelt. Twijfel je? Kom langs.
Winterklaar maken is geen grote klus als je het op tijd doet. Ketting smeren, verlichting checken, remmen nakijken. Tien minuten werk dat je een hoop ellende bespaart. En voor wat je niet zelf kunt: de werkplaats staat er voor.
