Fietsketting smeren en vervangen: zo doe je dat

·

Fietsketting smeren en vervangen: zo doe je dat

Een vieze, droge of versleten ketting kost je meer dan je denkt. Je verliest vermogen, je tandwielen slijten sneller en op een kwade dag spring je er gewoon af. Weet je wanneer je moet smeren en wanneer je moet vervangen?

Hoe een ketting slijt en waarom dat ertoe doet

Een fietsketting bestaat uit schakels, pennen en rollen. Bij elke omwenteling trekt de ketting over de tanden van je cassette en je kettingblad. Dat gaat gepaard met wrijving, en wrijving betekent slijtage.

Het probleem is dat een ketting niet gelijkmatig slijt. De pennen in de schakels worden dunner, waardoor de afstand tussen de schakels toeneemt. Dat noemen we kettingrek. Een gerekte ketting past niet meer precies op de tanden van je tandwielen, en die tanden slijten daardoor ook uit.

Als je te lang wacht met vervangen, moet je niet alleen de ketting vervangen maar ook de cassette en soms het kettingblad. Dat is drie keer zo duur. Een ketting op tijd vervangen is dus gewoon geld besparen.

Wanneer smeer je en wanneer vervang je?

Smeren heeft zin zolang de ketting nog niet te ver gerekt is. Een droge ketting hoor je: hij kraakt of piept bij het trappen. Dat is het moment om te handelen, niet om te wachten.

Voor de slijtage gebruik je een kettingrekometer. Dat is een goedkoop gereedschap dat je tussen de schakels steekt. Wijst hij 0,5% rek aan, dan is smeren niet meer genoeg en moet de ketting eruit. Bij een fiets met een cassette van tien of meer tandjes geldt zelfs 0,75% als grens, maar doe je er goed aan om al bij 0,5% te handelen.

Heb je geen rekometer, dan kun je de ketting optillen van het kettingblad. Als je de ketting meer dan een halve tanddiepte kunt optillen, is hij te ver heen. Maar een rekometer is betrouwbaarder en kost een paar euro.

Zo smeer je een ketting stap voor stap

Smeren doe je niet zomaar. Een ketting volgieten met olie helpt niet, het trekt alleen maar vuil aan. Hier is hoe het hoort:

  1. Zet de fiets op een standaard zodat het achterwiel vrij draait.
  2. Veeg de ketting schoon met een droge doek. Draai de pedalen achteruit en hou de doek om de ketting.
  3. Gebruik een kettingontvetterborsteltje als de ketting echt vies is. Spoel daarna af met water en laat drogen.
  4. Breng smeermiddel aan op de binnenzijde van de ketting, op de schakelpinnen. Doe dit schakel voor schakel terwijl je de pedalen langzaam achteruit draait.
  5. Wacht vijf minuten zodat het middel intrekken kan.
  6. Veeg de buitenkant van de ketting droog met een schone doek. Overtollig smeermiddel trekt alleen vuil aan.

Gebruik je een natsmeermiddel of een droogsmeermiddel? Nat is beter voor regen en modder, droog is beter voor droog weer en houdt minder vuil vast. In de herfst en winter kies je voor nat.

Welk smeermiddel kies je?

Dit is een vraag die ik bijna dagelijks krijg aan de toonbank. Het antwoord hangt af van hoe en waar je rijdt.

Droogsmeermiddel op basis van was of teflon is ideaal voor zomerse omstandigheden. Het trekt in, de drager verdampt en er blijft een droge laag achter. Die laag pakt weinig stof en zand. Nadeel: bij regen spoelt het er snel af.

Natsmeermiddel op oliebasis blijft zitten in regen en kou. Het beschermt beter bij extreme omstandigheden. Het nadeel is dat het vuil aantrekt. Als je daarmee rijdt, zie je na een week een zwarte brei op je ketting. Dat is op zich niet erg zolang je regelmatig schoonmaakt, maar het vraagt meer onderhoud.

Er zijn ook ketenwasmiddelen die je de ketting in hangt. Die zijn handig als je de ketting niet wilt demonteren maar hem toch grondig wilt reinigen. Zelf gebruik ik die bij fietsen die lang niet zijn schoongemaakt.

Wat je niet moet gebruiken: WD-40. Dat is een ontvetter, geen smeermiddel. Het verwijdert het bestaande vet en laat de ketting droog achter. Je kunt het gebruiken om roest los te weken, maar daarna moet je altijd opnieuw smeren.

De ketting vervangen: wat je nodig hebt

Een ketting vervangen is niet moeilijk, maar je hebt het juiste gereedschap nodig. Doe je het verkeerd, dan rijd je met een kapotte schakel of een ketting die eraf springt.

Dit heb je nodig:

  • Een nieuwe ketting die past bij het aantal tandjes van je cassette (8-, 9-, 10-, 11- of 12-speed)
  • Een kettingprikker of kettingbreker
  • Een quick-link of sluitschakel, vaak meegeleverd met de ketting
  • Een rekometer om de maat van de nieuwe ketting te controleren
  • Een paar handschoenen

Stap voor stap:

  1. Leg de fiets op zijn zij of zet hem in een montagestandaard.
  2. Meet de oude ketting met de rekometer. Noteer de waarde zodat je weet hoe ver hij was.
  3. Verwijder de oude ketting via de quick-link of breek een schakel open met de kettingbreker.
  4. Leg de nieuwe ketting naast de oude en knip hem op dezelfde lengte. Tel de schakels.
  5. Leg de nieuwe ketting om het kettingblad en door de derailleur.
  6. Verbind de uiteinden met de quick-link. Klik hem vast door even hard door te trappen.
  7. Controleer of de ketting soepel over alle tandwielen loopt.

Zit de ketting te lang, dan slaat hij. Zit hij te kort, dan kun je niet in de zwaarste versnelling. Bij twijfel over de juiste lengte: leg de ketting over het grootste tandwiel voor en achter, zonder door de derailleur te gaan, en tel twee schakels extra.

Een opmerking over de derailleur: als je ziet dat de derailleurveer nauwelijks spanning meer heeft of de kooi scheef staat, laat dat dan nakijken. Een nieuwe ketting op een kapotte derailleur is weggegooid geld.

Heb je een elektrische fiets met een middenmotor, dan geldt extra: de ketting staat onder meer spanning dan bij een gewone fiets en slijt sneller. Controleer hem elke 1.000 kilometer in plaats van elke 2.000. En laat je bij twijfel over de aandrijflijn altijd door een monteur helpen, want de motor is onderdeel van de krachtoverbrenging.

Wat betreft het ophangen van je fiets thuis: sommige mensen hangen hun fiets aan de muur om ruimte te besparen. Voor fietsen zijn er speciale ophangbeugels die het frame niet beschadigen en het gewicht goed verdelen. Als je meer wilt weten over het juist bevestigen van zware voorwerpen aan de muur, helpt een tv beugel je inzicht geven in hoe je stabiele wandmontage aanpakt.

Veelgestelde vragen over ketting en slijtage

Hoe vaak moet ik mijn ketting smeren?

Dat hangt af van hoe vaak en in welke omstandigheden je rijdt. Rijd je dagelijks en veel in de regen, dan smeer je elke twee weken. Rijd je alleen in droog weer en een paar keer per week, dan kom je met eens per maand weg. Kijk ook naar de ketting zelf: is hij droog, krast hij of ziet hij er dof uit, dan is het tijd.

Kan ik een ketting van een ander merk gebruiken dan het origineel?

Ja, dat kan, zolang de ketting past bij het aantal versnellingen van je fiets. Een 11-speed ketting is smaller dan een 8-speed ketting. De breedte moet kloppen met je cassette en kettingblad, anders schakel je slecht of slijt alles sneller. Merk maakt voor het dagelijks gebruik minder uit dan de juiste specificatie.

Wat als mijn ketting eraf springt tijdens het rijden?

Stop rustig, zet de fiets neer en leg de ketting terug op het kleinste tandwiel voor en achter. Dat is de makkelijkste positie. Gebruik een doek of handschoen, want de ketting is vet. Spring hij vaker af, dan is er meer aan de hand: de ketting is te lang, de derailleur staat verkeerd afgesteld of de cassette is versleten. Laat het dan nakijken.

Meer om te lezen