Kettingonderhoud op je fiets: zo doe je het zelf goed

·

De ketting is het hart van je fiets. Zonder een goed lopende ketting kom je nergens, letterlijk. Of je nu elke dag naar je werk fietst of je kind elke ochtend op de fiets naar school stuurt, een verwaarlooside ketting kost je uiteindelijk meer dan een beetje vet en tien minuten werk. In de werkplaats zie ik dagelijks fietsen binnenkomen waarvan de ketting al lang geleden vervangen had moeten worden. Dat hoeft niet. Hieronder leg ik je stap voor stap uit hoe je je ketting onderhoudt, wanneer je een nieuwe nodig hebt en wat er allemaal mee samenhangt.

Waarom kettingonderhoud zo belangrijk is

Een droge of vuile ketting slijt niet alleen zichzelf, maar ook de tandwielen eromheen. Dat zijn de cassette achter en het kettingblad voor. Die onderdelen zijn een stuk duurder dan een nieuwe ketting. Als je de ketting op tijd vervangt, spaar je de tandwielen. Laat je het te lang zitten, dan vervang je straks ketting én cassette tegelijk, en soms ook het kettingblad. Dat is drie keer de kosten voor iets wat je had kunnen voorkomen.

Een goed gesmeerde ketting rijdt ook gewoon prettiger. Minder weerstand, minder geluid, minder kracht nodig om op te trappen. Zeker als je elke dag een paar kilometer maakt, merk je dat verschil.

Hoe vaak moet je de ketting smeren

Dat hangt af van hoe en waar je rijdt. Rij je door weer en wind, dan vaker. Rij je alleen op droge dagen, dan minder. Als vuistregel houd ik aan: smeer je ketting elke 200 tot 300 kilometer, of zodra je hoort dat hij begint te piepen. Een piepende ketting is een droge ketting, en een droge ketting slijt snel.

Fiets je door regen of modder? Dan na elke natte rit even schoonmaken en opnieuw smeren. Klinkt veel, maar het kost je vijf minuten en je tandwielen blijven langer goed.

De ketting schoonmaken: zo pak je het aan

Voordat je smeert, maak je schoon. Smeert over vuil, dan trap je het vuil alleen maar verder in de schakels. Zo doe je het:

  1. Zet de fiets op de standaard of hang hem op zodat het achterwiel vrij hangt.
  2. Neem een droge doek en houd die om de ketting terwijl je de cranks langzaam achterwaarts draait. Doe dit een paar ronden.
  3. Gebruik daarna een kettingborstel of een oude tandenborstel met een beetje ontvetter om de schakels schoon te maken. Werk van boven naar beneden.
  4. Veeg alles droog met een schone doek.
  5. Laat de ketting even uitlekken als je ontvetter hebt gebruikt. Een natte ketting smeert niet goed.

Pas op met waterslangen of hogedrukreinigers op de ketting en het lager van de cranks. Dat drijft vuil naar binnen waar je het niet wil hebben.

De juiste smeermiddelen kiezen

Hier maak je het verschil. Gebruik je het verkeerde middel, dan heb je er weinig aan. Wat ik in de werkplaats gebruik en aanraad:

  • Droge kettingolie (PTFE-gebaseerd): Geschikt voor droog weer. Trekt in de schakels, laat weinig residu achter. Trekt minder vuil aan.
  • Natte kettingolie: Geschikt voor regen en modder. Blijft zitten ook als het nat is. Trekt wel meer vuil aan, dus vaker schoonmaken.
  • Wax-gebaseerde smeermiddelen: Goed voor weinig vuil en lang rijden zonder smeren, maar minder geschikt voor natte omstandigheden.

Gebruik nooit WD-40 als smeermiddel op een ketting. WD-40 is een ontvetter en verdrijft vocht, maar smeert niet. Het droogt de ketting juist uit na een paar kilometer.

Breng de olie aan op de binnenkant van de ketting, schakel voor schakel, terwijl je de cranks langzaam draait. Veeg daarna het overtollige weg met een doek. Olie op de banden of de remvlakken wil je niet.

Wanneer is de ketting versleten

Een ketting rekt uit naarmate hij meer kilometers maakt. Dat heet kettingslijtage of kettingrek. Als de ketting te ver uitgerekt is, past hij niet meer goed op de tanden van de cassette en het kettingblad. Je merkt dat aan overslaan tijdens het trappen, zeker als je hard aanzet.

Je meet kettingrek met een kettingrekometer. Dat is een simpel gereedschapje dat je tussen de schakels steekt. Geeft hij aan dat de ketting meer dan 0,75% uitgerekt is, dan is het tijd voor een nieuwe. Bij 1% of meer neem je ook de cassette mee, want die is dan ook versleten.

Zo doe je de meting zelf:

  1. Leg de fiets op zijn zij of zet hem op de standaard.
  2. Steek de kettingrekometer in de ketting op het bovenste gedeelte, tussen de cranks en het achterwiel.
  3. Lees de waarde af. Staat de meter op 0,75 of hoger, dan is de ketting aan vervanging toe.

Heb je geen kettingrekometer? Je kunt ook een liniaal gebruiken. Meet 24 schakels. Een nieuwe ketting meet dan precies 30,48 centimeter. Zit je op 30,7 centimeter of meer, dan is de ketting versleten.

Ketting vervangen: doe je het zelf of laat je het doen

Een ketting vervangen is voor veel mensen goed zelf te doen, mits je een kettingprikker of een kettingslot hebt. Kettingsloten zijn makkelijker: je hoeft geen schakels te prikken, maar klikt het slot open en dicht. Controleer wel of je fiets een ketting heeft met een kettingslot, want niet alle ketens hebben dat.

Zo vervang je een ketting met kettingslot:

  1. Zoek het kettingslot op. Het ziet eruit als een iets andere schakel, met een zijplaat die je kunt schuiven.
  2. Duw de zijplaten naar elkaar toe en schuif het slot open met een kettingslotklem of twee tandenstokers.
  3. Haal de oude ketting eraf.
  4. Leg de nieuwe ketting om het kettingblad en door de derailleur.
  5. Verbind de uiteinden met het nieuwe kettingslot. Zorg dat het slot in de rijrichting zit, zodat het bij het rijden niet opengaat.
  6. Controleer of de ketting soepel beweegt over alle tandwielen.

Twijfel je over de lengte van de nieuwe ketting? Leg hem naast de oude. Nieuwe ketens zijn vaak iets langer dan nodig, dus je moet soms schakels verwijderen. Doe dat met een kettingprikker.

Heb je een fiets met een naafversnelling of een Shimano Nexus-naaf? Dan werkt het anders. Die fietsen hebben vaak een andere kettingspanning en soms een kettingkast. Kom dan even langs, want de ketting afstellen bij zo’n naaf vraagt iets meer werk.

Tandwielen: wanneer zijn die ook aan de beurt

Tandwielen gaan langer mee dan de ketting, maar niet eeuwig. De tanden van de cassette slijten mee als je te lang op een versleten ketting rijdt. Je herkent versleten tandwielen aan:

  • Tanden die puntig of asymmetrisch zijn geworden (ze lijken op haaientanden)
  • De ketting slaat over, ook na het plaatsen van een nieuwe ketting
  • Zichtbare afslijting aan de zijkanten van de tanden

Als je twee of drie ketens op een cassette hebt gereden zonder de cassette te vervangen, is de kans groot dat je cassette ook aan vervanging toe is. Een nieuwe ketting op een versleten cassette geeft altijd problemen.

Het kettingblad voor gaat nog langer mee, maar check ook daar de tanden. Zeker bij fietsen die veel gebruikt worden, zoals de fiets van een scholier die elke dag kilometers maakt in alle weersomstandigheden.

Cassette vervangen doe ik altijd in de werkplaats. Je hebt een cassette-afnemer en een kettingpijp nodig, en je moet de juiste volgorde van de tandwielen kennen. Dat is iets voor de werkplaats, niet voor op de keukentafel.

Kettingonderhoud is geen hogere wiskunde, maar het vraagt wel regelmaat. Tien minuten per maand scheelt je uiteindelijk een dure revisie van je aandrijflijn. De meeste fietsen die hier binnenkomen met slijtage hadden dat kunnen voorkomen met een beetje vet en een doek.

Meer om te lezen