De temperatuur zakt, de wegen worden nat en zout begint zijn werk te doen. Veel fietsen gaan deze periode kapot door verwaarlozing, terwijl een paar uur werk dat voorkomt. Dit is wat je doet voordat het echt koud wordt.
De ketting en het aandrijfsysteem
De ketting is het onderdeel dat het hardst lijdt onder herfst en winter. Regen spoelt smeermiddel weg, zout tast het metaal aan en modder werkt als schuurpapier tussen de schakels. Als je nu niets doet, heb je voor het voorjaar een versleten ketting en waarschijnlijk ook versleten tandwielen.
Begin met reinigen. Draai de pedalen langzaam achteruit en houd een schone lap tegen de ketting. Doe dat een paar slagen. Gebruik daarna een kettingreiniger of verdund ontvetter, spoel goed af met water en laat de ketting drogen. Smeer vervolgens met een wintersmeer, een dikkere olie die beter blijft zitten bij regen dan dunne zomerolie. Breng de olie schakel voor schakel aan op de binnenkant van de ketting, niet aan de buitenkant. Wacht vijf minuten en veeg de overtollige olie weg met een droge lap.
Controleer daarna de kettingspeling. Bij een derailleurfiets regelt de spanning zichzelf, maar bij een fiets met een rechte achteras, zoals een stadfiets of bakfiets, moet je de ketting soms bijspannen. Pak de ketting vast in het midden tussen voor en achtertandwiel en beweeg hem op en neer. Meer dan een centimeter speling is te veel. Losser dan dat gaat de ketting van het tandwiel af, zeker bij harde trap in de regen.
Controleer ook het achtertandwiel en het voortandwiel op slijtage. Scherpe, puntige tanden betekenen dat het wiel aan vervanging toe is. Dat doe je bij voorkeur samen met een nieuwe ketting, anders slijt de nieuwe ketting snel mee op het oude tandwiel.
Verlichting en de wettelijke eisen
In de winter rijd je vaker in het donker. De wet is duidelijk: een witte of gele lamp voorop, een rode lamp achterop, en reflectoren op de pedalen. Zonder verlichting riskeer je een boete, maar belangrijker: je bent onzichtbaar voor autoverkeer.
Controleer je dynamo of batterijlampen nu al, voordat je ze echt nodig hebt. Draai het wiel en kijk of de dynamo meegaat. Een naafdynamo zit in de voornaaf en werkt vrijwel onderhoudsloos, maar de kabelverbindingen kunnen loslaten of roesten. Controleer de verbindingen aan de lamp en aan de dynamo zelf. Een losse of geoxideerde verbinding geeft flikkerlicht of helemaal geen licht.
Bij batterijlampen geldt: laad ze op, controleer de houder op roest en test de bevestiging. Een lamp die bij de eerste hobbel afvalt is nutteloos. Gebruik bij voorkeur lampen met een USB-aansluiting, die zijn makkelijker bij te laden zonder speciale oplader.
Controleer ook de reflectoren op de wielen. Ze zitten in de spaken en breken soms bij vallen of bij het vervangen van een band. Een ontbrekende spakenreflector is technisch gezien een overtreding, al wordt het zelden gecontroleerd. Vervang ze gewoon, ze kosten bijna niets en zitten in vijf seconden terug.
Achterlichten met een standlichtfunctie zijn handig: ze blijven nog een paar minuten branden nadat je stopt. Wettelijk verplicht zijn ze niet, maar ze maken je zichtbaar als je even stilstaat bij een stoplicht of een drempel.
Accu-onderhoud bij elektrische fietsen
Een e-bike accu houdt niet van kou. Lithium-ion cellen leveren bij lage temperaturen minder capaciteit en slijten sneller als je ze in de kou laadt of opslaat. Dit is het punt waar je voorzichtig mee moet zijn, want fouten hier kosten honderden euro’s.
De basisregel: laad de accu nooit op als hij net van buiten komt en nog koud is. Laat hem eerst op kamertemperatuur komen, minimaal een uur. Laad ook nooit op bij temperaturen onder nul. Dat beschadigt de cellen permanent, en dat is niet zichtbaar totdat de accu plotseling veel minder ver gaat.
Bewaar de accu bij voorkeur binnen, bij een temperatuur tussen de vijf en vijftien graden. Een koele bijkeuken of garage zonder vorst is prima. Bewaar hem niet op nul procent en niet op honderd procent. Tussen de veertig en tachtig procent is ideaal voor langdurige opslag. Als je de fiets een paar weken niet gebruikt, laad de accu dan eens per maand even bij tot die waarde.
Controleer de accucontacten op roest of vuil. Gebruik een droge doek of een zachte tandenborstel. Spuit er geen waterafstotende spray op tenzij de fabrikant dat aanraadt, want sommige sprays tasten de contacten aan.
Bij twijfel over de conditie van de accu, laat een monteur de capaciteit meten. Een accu die nog maar zestig procent van zijn oorspronkelijke capaciteit haalt, is aan vervanging toe. Dit is geen doe-het-zelfklus: accuproblemen bij e-bikes laat je aan een monteur over, ook als het gaat om een losse cel of een defecte BMS-module.
Banden, remmen en sloten
Winterbanden bestaan ook voor fietsen. Ze hebben een grover profiel dat water beter wegwerkt en sommige varianten hebben een anti-lek laag die steviger is dan een zomerse band. Als je dagelijks rijdt in de winter, is het de moeite waard om te wisselen. Controleer ook de bandenspanning: in de kou daalt de druk sneller dan in de zomer. Een te lage bandenspanning vergroot het risico op lekrijden en maakt de fiets zwaarder om te trappen.
Controleer de velgremmen op slijtage van de remblokken. Een remblok dat tot op het metaal versleten is, remt slecht en beschadigt de velg. Vervangen is eenvoudig: schroef het oude blok los, schuif het nieuwe erin en stel de afstand tot de velg in op één tot twee millimeter. Zorg dat het blok de velg raakt en niet de band. Hydraulische schijfremmen en kabels laat je controleren door een monteur. Remmen zijn geen onderdeel om te gokken op.
Sloten verdienen aandacht in de winter. Cilindersloten kunnen bevriezen als er water in het slot trekt en daarna bevriest. Spuit een druppel slotenspray in het sleutelgat, dat voorkomt bevriezing en smeert het mechanisme. Doe dit nu al, niet pas als het slot al vast zit.
Een ringslot aan de achterwiel is de minimale beveiliging voor dagelijks gebruik. Voeg daar een kabelslot of kettingslot aan toe als je de fiets buiten stalt. In de winter staan fietsen soms weken stil terwijl de eigenaar met de auto rijdt. Dat is precies het moment waarop dieven toeslaan. Een tweede slot kost weinig, maar maakt de fiets een stuk minder aantrekkelijk.
Controleer ten slotte de spatborden. Losse spatborden raken in de winter knel door opgehoopt vuil of door een lichte aanrijding. Een spatbord dat de band raakt, remt de fiets af en kan klemmen. Draai de bevestigingsbouten na en controleer of het spatbord vrij beweegt ten opzichte van de band.
Veelgestelde vragen over winterklaar maken
Hoe vaak moet ik de ketting smeren in de winter?
In de winter smeer je de ketting vaker dan in de zomer. Bij dagelijks gebruik in regen en kou doe je dat elke één tot twee weken. Gebruik een wintersmeer, geen dunne zomerolie. Die spoelt te snel weg. Controleer ook elke keer even of de ketting niet begint te roesten. Een lichte bruine verkleuring is het eerste signaal dat je te laat bent met smeren.
Mag ik mijn e-bike accu in de auto bewaren?
Dat is geen goed idee. Een auto staat in de winter soms uren in de kou en kan ook erg warm worden als hij in de zon staat. Beide situaties zijn slecht voor een lithium-ion accu. Bewaar de accu liever binnen op kamertemperatuur. Als je de fiets tijdelijk niet gebruikt, haal de accu dan van de fiets af en berg hem binnen op.
Wat doe ik als mijn slot bevroren is?
Gebruik slotenspray of een kleine hoeveelheid alcoholhoudende vloeistof in het sleutelgat. Geen water, want dat bevriest opnieuw. Wacht daarna even voordat je de sleutel omdraait, zodat de vloeistof de tijd krijgt om het ijs te smelten. Forceer de sleutel nooit: dat breekt het slot of de sleutel. Voorkom het probleem door nu al slotenspray te gebruiken als preventie.
Meer informatie over onderhoudsmaterialen vind je op deze pagina.
